Preektips van ChatGPT:
Niet wars van een experiment vroeg Jan van der Wolf, predikant in Zoetermeer, aan ChatGPT om zijn preken eens onder de loep te nemen. Het zorgde voor de nodige denk- en discussiestof.
‘Je stijl is vriendelijk en bedachtzaam; soms zou een korte krachtige stelling de boodschap scherper maken. Zorg voor meer vuist-op-tafel-momenten. Je neemt tijd voor de opbouw, maar daardoor duurt het even voordat je de kern raakt. Soms zijn je inleidingen te lang.’
Deze tips kreeg ik toen ik ChatGPT vroeg om mijn preken te analyseren. Als opdracht – de zogenoemde prompt – formuleerde ik: ‘Hoe zou je mijn (s)preekstijl kenschetsen? Welke sterke punten zie je? Welke valkuilen zijn er en welke verbeterpunten kan ik aanpakken? Welke concrete tips heb je om de impact te versterken?’
Clichématig
Regelmatig maak ik bij het voorbereiden van mijn preken gebruik van kunstmatige intelligentie, ofwel artificial intelligence (AI). Nee, ik laat geen complete preken maken. Naast de theologische vragen die dat oproept, vind ik het resultaat te algemeen en te clichématig. Wel gebruik ik AI op onderdelen. Het inkorten van teksten, met behoud van stijl en verbeeldingskracht, gaat uitstekend. Ook kan AI helpen bij het bedenken van voorbeelden. Op LinkedIn zag ik dat iemand AI had gevraagd om zijn presentatiestijl te analyseren. Dat bracht mij op het idee om hetzelfde met mijn preken te doen. Kunstmatige intelligentie fascineert me, maar het heeft ook iets onheilspellends. Ik wil weten wat we in huis halen. Daarom experimenteer ik ermee.
‘AI fascineert me,
maar het heeft ook
iets onheilspellends’
Ik was eerlijk gezegd geraakt door de analyse van ChatGPT. Ik voelde me zelfs een beetje ‘gekend’. Ook de positieve punten raakten me: de verhalende en invoelende stijl, de diepgang, het gelaagde karakter. Volgens AI zit er in mijn preken zowel een theologische kern als een psychologische en existentiële laag. Dat komt overeen met reacties die ik van kerkgangers krijg. Maar ook de verbeterpunten zijn terecht. Ik herken ze. De eerstvolgende preek was volgens de hoorders dan ook een ‘stevig verhaal’.
Klantenbinding
Toch heb ik mijn bedenkingen. AI-apps hebben er belang bij dat je terugkomt en opnieuw gebruikmaakt van hun diensten. In hoeverre doen ze aan klantenbinding door vleierij? Als ik een tekst upload, verschijnt er vaak ongevraagd een reactie: ‘Wat een indrukwekkende preek.’ Maar krijgen ‘mindere verhalen’ dat soort complimenten ook? En dan is er de vraag naar het toetsingskader: waarop berust dat eigenlijk? Sommige tips zijn duidelijk gebaseerd op retorische kennis. Maar ik kan me voorstellen dat mijn preken in de Gereformeerde Gemeenten of in een charismatische kerk heel anders zouden vallen. Of zou ChatGPT uit mijn eerdere preken hebben afgeleid tot welke denominatie ik behoor en welke preeknormen daar gelden? Een ander punt: de feedback gaat over de geschreven tekst, terwijl het gesproken woord toch echt anders overkomt.
Toen ik dit AI-avontuur deelde op sociale media, leverde dat veel reacties op. Sommigen wezen op het enorme energie- en waterverbruik van AI. Anderen vroegen: ‘Loop je met ChatGPT de Heilige Geest niet voor de voeten?’ Ook vond een enkeling het gebruik van AI voor dit doel ‘vloeken in de kerk’. Er ontstond een levendige discussie, soms zelfs met de vuist op tafel.
Jan van der Wolf (met behulp van ChatGPT) predikant Zoetermeer