Welke kerk blijft open, welke kerk moet dicht?

Van de zes kerken in de parochie Maria Sterre der Zee moeten er tussen 2026 en 2035 – volgens het parochiebestuur en het pastoraal team – vier worden afgestoten. Pastoor Dick van Klaveren noemt het ‘een pijnlijke en verdrietige ingreep’. Naast Van Klaveren heeft Kerk in Den Haag enkele parochianen van verschillende gemeenschappen uit de parochie om een reactie gevraagd.

Pastoor Dick van Klaveren heeft gesprekken gevoerd met alle gemeenschappen over de visie van het parochiebestuur en het pastoraal team. ‘Wat ik absoluut niet wil is dat de parochianen voor het blok gezet worden. We moeten er de tijd en de ruimte voor nemen om iedereen zoveel mogelijk mee te krijgen. Natuurlijk is het intens verdrietig als je het kerkgebouw waaraan je verknocht bent, moet loslaten. Ik vind het vooral ook heel verdrietig om een huis van God te moeten sluiten. Financieel is het niet haalbaar om alle kerkgebouwen te behouden, maar dat is niet het enige. Ook de vergrijzing, leegloop en het gebrek aan jonge aanwas noopt ons tot ingrijpen. De keuze welke kerken je openhoudt, moet je baseren op hoe je de toekomst van de parochie in Den Haag ziet. In onze toekomstvisie stellen we dat de rooms-katholieke kerk van de toekomst een vitale en missionaire kerk moet zijn.’

Aantrekkingskracht
In de beschreven visie is de keus gemaakt om de Jacobus de Meerdere aan de Parkstraat en de Elandstraatkerk open te houden. ‘We moeten dáár zitten waar onze missionaire opdracht de beste kans van slagen heeft’, motiveert Van Klaveren die keuze. Hij doelt daarbij op de centrale ligging en de aantrekkingskracht op jong(er) bloed. ‘Bij de Elandstraatkerk is voldoende parkeerruimte, de kerk is goed bereikbaar met het openbaar vervoer en het gebouw voldoet aan de behoefte aan ruimte.’

‘Veel ouderen zijn

verknoopt met de kerk

in hun eigen wijk’

Juist de keuze om die twee dicht bij elkaar liggende kerken open te houden, roept binnen veel gemeenschappen onbegrip en protest op. De kerkelijke instelling Vrienden van de Abt – de Antonius Abtkerk – stelt: ‘Dat er kerken gesloten moeten gaan worden is begrijpelijk. Maar wij hebben geen echt antwoord gekregen op de vraag wat de achterliggende redenen zijn om twee kerken in het centrum van Den Haag open te houden. Wij hebben de indruk dat die keuze te veel is gemaakt op grond van aannames, maar zijn die aannames realistisch? Is de keuze ook gemaakt op basis van cijfers en feiten? Zo ja, welke zijn dat dan? De Antonius Abtkerk moet wat ons betreft behouden blijven als rooms-katholieke kerk. Daarnaast brengt het gebouw meer geld op dan het kost – dit in tegenstelling tot de Elandstraatkerk. Onze zorg is dat de kerk onttrokken gaat worden aan de katholieke eredienst. Dat zou betekenen dat liturgische elementen uit de kerk moeten worden verwijderd. Doodzonde zou dat zijn!’

Tegenstrijdigheid
Een parochiaan uit de Marthakerk vertelt: ‘Onze kerk is nog de enige katholieke presentie in de Schilderswijk. Het is onbegrijpelijk dat daar geen rekening mee is gehouden. Daarnaast zit er in de visie een tegenstrijdigheid. Want enerzijds wil men meer ruimte voor migrantenkerken, anderzijds willen ze de kerken sluiten waar die groepen bloeien. Maar als migrantenkerken bijvoorbeeld het gebouw mogen blijven gebruiken, dan moeten ze wel de ongetwijfeld oplopende kosten kunnen blijven betalen. En dat gaat niet zomaar lukken.’

Ook bij andere parochianen horen we hetzelfde terug: er is begrip voor het gegeven dat er kerken gesloten moeten worden. Maar er zijn andere ideeën over de vraag welke kerken open moeten blijven.

Herbestemming
Uit de gesprekken met parochianen komen dezelfde aandachtspunten naar voren als die pastoor van Klaveren in het gesprek met Kerk in Den Haag aan de orde stelt. Blijkbaar heeft hij goed geluisterd naar wat hij in de verschillende gemeenschappen te horen kreeg, want hij vertelt: ‘Naast onze missionaire taak moeten we ook blijven zorgen voor de parochianen zelf en dat is soms een duivels dilemma. Want hoe gaan we om met al die ouderen die verknoopt zijn met de kerk in hun eigen wijk? Wat betekent het voor de katholieke presentie in de Schilderswijk? En de Antonius Abtkerk is een uniek gebouw met de status van religieus erfgoed. Die kerk kán eigenlijk niet anders dan openblijven voor de rooms-katholieke eredienst. Dus we zoeken naar mogelijkheden om kerken een herbestemming te geven. Ons streven is dat een aantal van de kerken als kerk in gebruik kunnen blijven. Nu kunnen we nog gewezen worden op ideeën of zaken die we misschien over het hoofd hebben gezien. Ik ben me er terdege van bewust dat ik als pastoor verantwoordelijkheid draag voor alle parochianen. Ook ik vind het stikverdrietig dat we keuzes moeten gaan maken.’

Greet Kappers

Bij de foto: Mozaïek in de Antonius Abtkerk, Scheveningen