‘De meidagen waren altijd heel beladen’
Op het Loosduinse Abdijkerkhof bevinden zich vijf oorlogsgraven uit de Tweede Wereldoorlog. Aanvankelijk lagen ze er onopvallend bij, maar sinds kort zijn ze voorzien van informatiebordjes. We staan stil bij twee van deze vijf graven.
Johannes Pieter Nicolaas – Joop – Kraak sneuvelde op 10 mei 1940 tijdens de gevechten rond Naaldwijk. Hij was de oudste van vier broers. Wanneer nummer drie, Jacob, twaalf jaar later een zoon krijgt, vernoemt hij die naar Joop.
Rode draad
Inmiddels is ‘de jonge’ Joop Kraak alweer 74 jaar. ‘Als kind logeerde ik vaak bij mijn oma in Den Haag en dan bezochten we het graf van mijn oom’, vertelt hij. ‘Het was een rode draad in de logeerpartijen. Toch werd er niet veel over hem gesproken. Het was geen taboe, maar omdat het bij mijn oma met veel verdriet omgeven was, gingen we het uit de weg. Ik herinner me dat vooral de meidagen heel beladen waren.’
Op latere leeftijd – zijn ouders zijn dan al overleden – krijgt hij de behoefte om meer te weten te komen over zijn oom. Hij is dan beroepsmilitair en plaatst een oproep in het veteranenblad. Zo ontdekt hij meer over de toedracht: ‘Er is vreselijk gevochten bij de vliegvelden Ypenburg en Valkenburg om te voorkomen dat de Duitsers er zouden landen. Die weken daarom uit naar het strand van Hoek van Holland. Zo kwam er een groepje in Naaldwijk en mijn oom, die als dienstplichtig militair per motor berichten moest overbrengen, kwam met een paar anderen in een hinderlaag terecht. Bij café De Pet, waar tegenwoordig huizen staan, heeft een schermutseling plaatsgevonden en is hij neergeschoten. Een ooggetuige vertelde dat vanwege het gevaar de lichamen nog de hele dag op straat zijn blijven liggen.’
Kraak noemt het ‘een heel goede geste’ dat het oorlogsgraf meer aandacht krijgt. Het is voor hem een belangrijke plek. Behalve zijn oom Joop liggen inmiddels ook zijn opa, oma en vader in dit graf.
Klieren
‘Mijn vader, Marinus van der Gaag, was op de verkeerde tijd op de verkeerde plaats’, vertelt de 82-jarige Rien van der Gaag. ‘Op 6 februari 1945 fietste mijn vader op de Nieuweweg naar Loosduinen en aan de overkant van de vaart liepen Duitse soldaten te klieren met elkaar. Er werd geschoten en mijn vader werd geraakt. Uit de archieven weet ik dat de soldaten hem gesmeerd zijn richting Poeldijk. Ik zou dolgraag willen weten of er maatregelen tegen hen zijn genomen, maar ik heb me erbij neergelegd dat ik daar nooit achter zal komen. Mijn vader overleed twee dagen later in het ziekenhuis, 30 jaar oud. Mijn tien jaar jongere moeder was toen hoogzwanger van mijn zus Marina. Zij is vernoemd naar mijn vader; ik heet naar mijn opa.’
‘Op de verkeerde
tijd op de
verkeerde plaats’
Zelf was hij een jaar oud toen zijn vader overleed. In 1949 hertrouwde zijn moeder. ‘Ze begon een nieuw leven en heeft het verdriet om het verlies van mijn vader verdrongen. Mijn stiefvader wilde ook niet dat we nog contact hadden met tante Mag, mijn vaders zus. Als tiener ging ik vragen stellen, maar mijn moeder liet nooit iets los en mijn opa en oma waren toen al overleden. Wel heb ik later mijn tante Mag opgespoord en van haar veel over mijn vader gehoord. Mijn moeder is 92 jaar geworden. Kort voor haar overlijden heeft ze voor het eerst mijn vragen willen beantwoorden. Daar was ik heel blij om, voor mezelf, maar ook voor haar.’
Van der Gaag vindt het eervol dat het graf van zijn vader nu een officieel oorlogsgraf is. ‘Mijn opa had dit keldergraf al in 1934 gekocht, natuurlijk niet wetend dat zijn zoon er als eerste in begraven zou worden. Mijn opa is er in 1949 bij gekomen en mijn oma in 1951. Het doet me wel wat om op die grafsteen twee keer mijn eigen naam te lezen. Er is nog één plek over; ik ben er nog niet uit of het een mooi plekje voor mij zou zijn.’
Irna van der Wekke
De vijf graven op het Abdijkerkhof zijn door de Oorlogsgravenstichting aangemerkt als oorlogsgraven. De Protestantse Kerk Den Haag wil als beheerder van het Abdijkerkhof meer aandacht besteden aan deze graven. In de aanloop naar 4 en 5 mei wordt bij elk graf een permanent informatiebordje geplaatst. Behalve de namen en foto’s worden de bordjes voorzien van QR-codes die leiden naar de verhalen over de omgekomen personen. Na afloop van de kerkdienst op 3 mei worden vanuit de Abdijkerk bloemen op de graven gelegd. Zie ook protestantsekerkdenhaag.nl/oorlogsgraven.
bij de foto boven het artikel: Het kerkhof van de Abdijkerk
Joop Kraak
Marinus van der Gaag