Kerken en het geweld in het Midden-Oosten
De situatie in het Midden-Oosten is onverteerbaar en mensen willen iets doen. In de Algemene Kerkenraad van de Protestantse Kerk Den Haag is gesproken over de opstelling van de kerk. Voorzitter David Renkema en predikant Birke Rapp delen de inzichten uit dit gesprek.
Wie de ontwikkelingen in Israël, Gaza en op de Westoever ook maar enigszins volgt, voelt zich bevangen door gevoelens van hopeloosheid, medelijden en woede. Zowel het geweld van Hamas als dat van het Israëlische leger is extreem. Mensenrechtenorganisaties en VN-organen spreken over een humanitaire ramp en genocide.
Het geweld leidt wereldwijd tot polarisatie. Ook in Nederland staan mensen die zich verbonden voelen met Israël lijnrecht tegenover mensen die solidair zijn met de Palestijnen. Vanuit beide groepen klinkt de vraag aan de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) om partij te kiezen.
Antisemitisme en islamofobie
Daarnaast groeien ⎯ ook in Nederland ⎯ antisemitisme en islamofobie, voelen Joden en moslims zich onveilig en lijken anti-Joodse en anti-islamitische sentimenten weer sociaal acceptabel, ook in de kerken.
Mensen willen iets doen. Een aantal gemeenteleden nam deel aan een of meerdere rodelijndemonstraties. Een oproep in Trouw – een initiatief van onze Maranathakerk – kreeg veel steun, maar riep ook vragen op. De vragen hadden vooral betrekking op de politieke stellingname in de oproep.
We hebben kennisgenomen van de verklaring van de World Communion of Reformed Churches (WCRC) die christelijk zionisme én antisemitisme uitdrukkelijk verwerpt en zich uitspreekt tegen het onrecht aan Palestijnen en voor een rechtvaardige vrede.
Tegen deze achtergrond spraken we in de Algemene Kerkenraad van de Protestantse Kerk Den Haag over de opstelling van onze kerk. Wat is een geloofwaardige of waarachtige grondhouding? We delen enkele inzichten uit het gesprek.
Ongehoord onrecht
Een eerste inzicht is dat als we ons als kerk op basis van ons geloof willen uitspreken in het Israëlisch-Palestijnse conflict, dat vooral zal moeten gaan over het ongehoorde onrecht in Gaza en op de Westbank en – min of meer in reactie op het conflict in het Midden-Oosten – over de haat en het geweld tegen Joden en moslims. Bij onrecht en onmenselijkheid past geen enkele relativering. Zo’n verklaring is niet politiek gemotiveerd maar een zich uitspreken in de naam van de God van Israël en Jezus Christus. De kerk dient zich ook verre te houden van het sanctioneren van extreem geweld door zowel de Israëlische regering als Hamas.
‘Bij onmenselijkheid
past geen
enkele relativering’
Een tweede inzicht is het belang om vredesinitiatieven in Israël, Gaza en op de Westoever van harte te ondersteunen. Die zijn er, hoe klein en kwetsbaar ook. Daar ligt onze loyaliteit, niet bij Hamas en niet bij de huidige Israëlische regering. Te denken valt aan Prayer of the Mothers en de Combatants for Peace.
Een derde inzicht is dat deze heikele kwestie in het Midden-Oosten de verhoudingen in eigen land onder extreme druk zet. We verwezen al naar verdeeldheid, grote polarisatie, antisemitisme en islamofobie. Hoe kunnen we bijdragen aan vrede en recht in Den Haag? Dat kan door de samenwerking met Joodse en islamitische Nederlanders te versterken, door samen als Joden, moslims en christenen te gedenken en oog en oor te hebben voor elkaars traumatische ervaringen. Een goed voorbeeld is de 7 oktober-bijeenkomst bij het Vredespaleis in 2024 en 2025.
Ten slotte willen we ook een lans breken voor het expliciet blijven benoemen van dit lijden en onrecht in de kerkdiensten, met name in het kyriëgebed, de voorbeden en de collecten. Ook de deelname aan de bestaande vredesgebeden in de stad is een passende omgang met kwesties als deze. Daarnaast pleiten we voor het lef om het onderlinge gesprek over deze heikele kwestie aan te gaan en vol te houden.
Birke Rapp, predikant van de Bergkerk
David Renkema, voorzitter Algemene Kerkenraad Protestantse Kerk Den Haag