Leven tussen vrees en hoop
In de veertigdagentijd bereiden we ons voor op Pasen. Theoloog Alain Verheij beschrijft daarbij een tegenstrijdigheid die naar zijn idee de kern van het evangelie weergeeft: ‘Het gaat slechter dan je kunt vrezen. Het wordt beter dan je kunt hopen.’
Als we in deze tijd hoopvol willen leren leven, moeten we eerst eerlijk zijn over wat er allemaal misgaat. Zonder weg te kijken, maar ook zonder erin te blijven hangen.
De laatste jaren tref ik mezelf steeds vaker aan in zaaltjes terwijl ik mijn armen wijd openspreid als een crucifix. Het is een lichaamsgebaar waarmee ik, verwijzend naar de kruisiging van Jezus, de kern van de Bijbelse boodschap probeer uit te beelden. Die bestaat uit twee berichten die elkaar lijken tegen te spreken. Het eerste bericht: het gaat slechter dan je kunt vrezen. Het tweede bericht: het wordt beter dan je kunt hopen. Twee zinnen die samen het gespannen evenwicht van het evangelie vormen.
Het gaat slechter dan je vreest
Alleen al het volgen van het wereldnieuws is een moedeloos makende exercitie. Het lukt de internationale gemeenschap op geen enkele wijze om een breed gedragen en duurzame wereldvrede voor elkaar te boksen.
Ook van de kant van klimaatwetenschappers krijgen we ellendige waarheden te verstouwen. We zijn erin geslaagd om de anderhalve graad opwarming te realiseren. Dat wordt alleen maar erger want alle bewustwording ten spijt verandert ons gedrag noch onze industrie snel genoeg. De klimaatramp is geen doemscenario; ze is allang begonnen. Dit is de impopulaire kant van de Bijbelse boodschap, die het tegenovergestelde van wereldvreemd is. De mensheid is nu eenmaal donkerder dan we willen toegeven. De manier waarop we met de planeet en elkaar omgaan is vaak op z’n best onverschillig te noemen.
Het wordt beter dan je hoopt
Vertegenwoordigers van de andere kant zullen tegenwerpen dat we in de beste tijd ooit leven. En inderdaad: koloniale slavernij is officieel afgeschaft, vrouwen hebben veel-meer-dan-stemrecht. De mensheid gooit al tachtig jaar geen atoombommen terwijl we ze wel kunnen vervaardigen. De mens is een opmerkelijk veerkrachtige soort met een innovatieve levenslust. Af en toe zien we een wondertje gebeuren van samenwerking en belangeloze inzet waardoor alles ineens weer mogelijk is.
‘Hoop kijkt
en lacht niet weg’
Als ik ’s winters de kale bomen en struiken in en om mijn tuin zie en de hond uitlaat onder een grauwe hemel, geloof ik niet dat er ooit nog wat gaat bloeien en stralen. Toch gebeurt het. Op diezelfde manier kan de zon gaan schijnen in een hart, in een land, tussen mannen en vrouwen, tussen volken en werelddelen. Dat vooruitzicht is onmisbaar – maar noem het geen optimisme, maar hoop.
Intense hoogspanning
Wat het verschil tussen die twee is? Hoop kijkt en lacht niet weg. Hoop liegt niet. Hoop veronderstelt en erkent de zorgen die eraan zijn voorafgegaan. Daarom staat er zo’n intense hoogspanning op het Paasweekend. Natuurlijk zijn alle gelovigen blij dat Jezus is opgestaan. Het is het beste nieuws ooit. Maar om op te staan uit de dood, moet je eerst doodgaan. Wat men Goede Vrijdag noemt, de vernederende en schreeuwlelijke kruisiging van Jezus, hoort er onlosmakelijk bij. De pijn en het lijden zijn de geloofwaardige grond waarop de hoop kan groeien. Jezus kon mij geen hoop geven als hij niet eerst had laten zien dat hij vertrouwd was met de wanhoop. De crux die de rouw en de hoop bij elkaar houdt, is liefde.
Alain Verheij, theoloog, schrijver en spreker