Woorden hebben kracht

Pinksteren – het feest van de Geest – is ook het feest van de taal. Maar woorden kunnen ook een wapen zijn. Ze kunnen muren vestigen of slechten en anderen koesteren of cancelen. Twee redactieleden mijmeren over de macht en invloed van woorden.

Elkaar begrijpen – of niet

Er is iets geruststellends aan ruziemaken in woorden. Woorden geven houvast. Je kunt ze teruglezen, herhalen, uitvergroten of citeren. En precies daarin schuilt het probleem: woorden worden soms ook muren.

We leven in een tijd waarin onze maatschappelijke meningenmachine in een steeds hogere versnelling gaat en debatten lijken soms op een Formule-1 race: veel lawaai, veel snelheid, weinig uitzicht. En ondertussen zeggen we: het is polarisatie. Alsof de ander aan de overkant staat. Terwijl het vaak simpeler en treuriger is. We gebruiken dezelfde woorden, maar we bedoelen iets anders. Vrijheid. Veiligheid. Respect. Solidariteit. Inclusie. Allemaal woorden die je kunt uitspreken met een warm hart, en met hetzelfde gemak kunt gebruiken als wapen.

Dat is het vreemde: taal is bedoeld om bruggen te bouwen, maar het blijkt een uitstekend bouwmateriaal voor vestingmuren. Je ziet het in het klein aan de keukentafel, waar één zin verkeerd valt en de rest van de avond vergiftigt. Je ziet het in het groot op tv, in Kamerdebatten, online, waar we elkaar met woorden op slot zetten alsof er een grendel op een deur gaat. Je bent niet langer iemands gesprekspartner. Je bent diens etiket.

De enige taal die ons nog kan samenbrengen is misschien juist de taal die niets beweert. De taal zonder standpunt. Dat klinkt misschien cryptisch, maar ik bedoel het volgende. Vroeger zongen we als kind in de klas klankliedjes. De woorden betekenden niets en toch ook weer alles. Ozewiezewoze wiezewalla kristalla of Boem sie lie laa kielaluu. De klanken van de liedjes en het samen zingen gaven betekenis en verbinding. Een klank maken die niets betekent, maar wel zegt: ik ben er, en ik wil je nog verstaan. Dat is mijn uitdaging voor Pinksteren dit jaar. Zoals abstracte kunst een opening kan maken. Dat taal zo weer wordt geboren. Niet als muur… maar als opening.

Tom Mikkers

Taal is niet neutraal

We gaan vaak slordig om met woorden. Sociale media hebben dat probleem alleen maar groter gemaakt. Oordelen zijn snel geveld, nuance is vaak afwezig. Mensen worden zonder veel aarzeling gecanceld en voorzien van een negatief stempel. Ook in de mainstreammedia worden stempels gemakkelijk gepapegaaid. Neem bijvoorbeeld grote woorden als genocide, pedofiel, misbruik. Je zou kunnen spreken van een nieuwe vorm van inquisitie.

Dit is geen onschuldige ontwikkeling. Taal is namelijk geen neutraal middel, maar kan ook een sterke vorm van manipulatie en macht zijn. Je ziet de voorbeelden bijna dagelijks in het nieuws. Woorden sturen hoe wij naar de werkelijkheid kijken. Ze nestelen zich in hoofden en gaan een eigen leven leiden. Wat vaak genoeg wordt herhaald, krijgt de schijn van waarheid. Woorden worden soms klakkeloos overgenomen in de mainstreammedia en we vragen ons niet af of het stempel op een situatie of persoon wel klopt. Zo wordt het woord genocide op Gaza geplakt, waartegen sommige mensen ernstig bezwaar maken omdat het niet zou kloppen.

Maar woorden kunnen ook opbouwen en verbinden. In de Bijbel gaat het herhaaldelijk over de kracht van woorden. Zoals in Spreuken 16, 24: Een vriendelijk woord is een korf vol honing, zoet voor de ziel en gezond voor het lichaam.

Hoe woorden invloed op een ruimte kunnen hebben, besefte ik toen ik in een oude kerk in een klooster was. In mijn verbeelding zag en voelde ik hoe de dagelijks uitgesproken gebeden en gezongen teksten uit alle voorgaande jaren nog steeds in die kerk aanwezig waren, tastbaar bijna. De verbeeldingskracht is de brug tussen de materiële realiteit en de fantasie, is een bekende uitspraak.

Woorden laten altijd sporen na. In het publieke debat, maar ook in ons persoonlijk leven. Wie uitspreekt dat hij iemand haat, of juist liefheeft, verandert daarmee iets ⎯ bij de ander, maar ook bij zichzelf. Om terug te gaan naar het citaat uit Spreuken: je eigen woorden hebben een direct positief of negatief effect op je geestelijk en lichamelijk welzijn én op dat van de ander.

Greet Kappers