Kerk in Den Haag

'Geef zware stem aan mensen op de drempel'

Gevraagd: visie en nabijheid

Door Jan Hendriks
Gepubliceerd mei 2012, jaargang 15, nr. 146

Opinie Overal worden kerken gesloten vanwege krimp en financiële problemen. Hoe ga je verder als christelijke gemeente? Ga op zoek naar de factoren die bloei bevorderen, adviseert Jan Hendriks.

Er zijn financiële problemen. In de kerk, maar ook in de politiek (Griekenland), de samenleving (bijvoorbeeld het ziekenhuis). Die moeten aangepakt worden. Natuurlijk. Maar hoe? Het gaat fout als dat alleen gebeurt vanuit de financieel economische optiek. Pas op!

Het gaat om ‘Mehr als Strukturen, Herr Bisschof', zeiden Duitse rooms-katholieken tegen hun bisschop toen hij zich bij de sluiting van kerkgebouwen en fusies van parochies liet leiden door financiële overwegingen. Het gaat om ‘Mehr als Strukturen'.

Vier, vijf woorden

Wat is dan dat meerdere? Volgens mij gaat het vooral om twee zaken: visie en nabijheid.

Wat bij de aanpak van het teveel aan kerkgebouwen allereerst richting moet geven is een visie. Maar wat is dat? Een visie geeft in vier, vijf woorden weer hoe wij in onze tijd en in onze plaats onze identiteit zien. Dat wil zeggen welk antwoord wij geven op de tweelingvraag: Wie zijn we ? (tot wie behoren we?) en: Wat hebben we als missie?

Hoe korter hoe beter. Geen omhaal van woorden. Een voorbeeld van een visie zijn de drie woorden van Bonhoeffer in Nazi-Duitsland: ‘Jezus is Heer'. Die geven antwoord op de tweelingvraag: Wij behoren Hem toe en wij willen Hem volgen. Het heil komt van Hem.

 

Godslamp brandend houden
Een voorbeeld van een visie trof ik ook aan in het studieverslag van ds. Wim Beekman, oud-synodepreses van de Hervormde Kek. Hij vertelt van alles over de kerk op het Friese platteland, maar hij komt tot de kern als hij ons toevertrouwt waar zijn verlangen uiteindelijk naar uit gaat: ‘de "godslamp" brandende houden'. Vier woorden. Zij drukken onze identiteit uit: Wij zijn kinderen van het licht, en we hebben als missie die lamp in al zijn glorie te laten schitteren. Hoogst actueel in onze samenleving gekenmerkt door godsverduistering.

Zo'n visie is dus niet zo iets als een beleidsnota, ook geen opsomming van allerlei zaken, maar de grondtoon in al die zaken. Het is de geest in en achter alles.

Bloei bevorderende factoren

Wat betekent dit voor de financiële problemen? Dit: deze problemen moeten opgelost worden in het licht van die visie. Daarmee veranderen zij fundamenteel. De vraag is niet meer negatief: welke kerken moeten dicht? Maar positief: wat moet er in Den Haag, Leeuwarden, Berlijn en Oosterbeek gebeuren om de godslamp brandend te houden?
Daarmee kunnen we concreet aan de slag. Een eerste stap zou kunnen zijn het houden van gesprekken in de volle breedte van de gemeente over een vraag als deze: hebt u uw gemeente wel eens beleefd als plaats waar de godslamp schijnt? Zei u wel eens verrast: toen en toen heb ik onze kerk werkelijk beleefd als licht op de kandelaar? Wanneer was dat dan? Wat gebeurde er toen? Ga dan in die waar gebeurde verhalen op zoek naar de factoren die deze uitstraling bevorderden.

In het Engels worden die mooi aangeduid als ‘life giving forces', zeg maar ‘bloei bevorderende factoren'. En bezin u vervolgens op de vraag: hoe kunnen die factoren de volle ruimte krijgen in onze gemeente? In dat kader komt dan ook de vraag:Welke gebouwen hebben we daarvoor nodig?
Nodig allen uit aan die gesprekken mee te doen. Niet alleen de mensen die het voor het zeggen hebben, maar allen die wat te zeggen hebben. Dus allen. Wat bedoelen we immers met het algemeen priesterschap? Sterker nog: geef een zware stem aan de mensen op de drempel.

Ongemakkelijke combinatie

Zonder visie ben je als een schip dat geen haven heeft. Je dobbert maar wat. Sterker nog, het oudste boek dat ik ken waarschuwt: ‘Waar het visioen ontbreekt, verwildert het volk' (Spreuken 29:18, r.k. vertaling).
 ‘Mehr als Strukturen Herr Bisschof' betekent ook: houd rekening met nabijheid. Het is te simpel om te zeggen: nou ja, iedereen is gemotoriseerd, een kilometer meer of minder maakt niet uit. Neem ook nabijheid als  criterium in de besluitvorming.

Daarachter ligt het fundamentele besef dat een geloofsgemeenschap essentieel is. Dus een plaats waar mensen elkaar van aangezicht tot aangezicht kunnen ontmoeten. De betekenis daarvan wordt onderschat. In ieder geval door mensen die zeggen: geloof ja, geloofsgemeenschap, nou nee. Ik moet toegeven, kerk en geloof vormen niet zelden een ongemakkelijke combinatie. In een geloofsgemeenschap kan de oorspronkelijke ervaring verstarren. Zelfs bevriezen, om met de zendingsman uit de twintigste eeuw Hendrik Kraemer te spreken.

Maar omgekeerd geldt dat zonder gemeenschap de geloofservaring gemakkelijk kan verdampen. Dat zie je vandaag bij het in de mist verdwijnen van het beeld van God als ‘Onze Vader'. Het woord God of god betekent ongeveer alles en dus ongeveer niets. Er moet een gemeenschap zijn waar dit soort vragen ter sprake kan komen. Niet primair in de afstandelijk vraag: Bestaat God en hoe dan wel? Maar primair in de zin van ervaren werkelijkheid.

Bijvoorbeeld als volgt: We zingen graag: "Zo vriendelijk en veilig als het licht, zoals een mantel om mij heengeslagen. Zo is mijn God."

Aan een ronde tafel

Bij het oplossen van perikelen met kerkgebouwen moet er aandacht zijn voor de vraag: hoe scheppen we de mogelijkheid dat er geloofsgemeenschappen ontstaan? Plaatsen waar mensen elkaar kunnen ontmoeten, in vertrouwen, aan een ronde tafel, als in een herberg.

‘Mehr als Strukturen'. Dat meerdere bestaat uit visie en nabijheid. Daar steeds weer de aandacht op vestigen is de eigenlijke taak van de ambtsdragers. Daarvoor zijn zij in de wieg gelegd. Door Jezus zelf. Hij gaf Petrus immers niet de opdracht: bestuur mijn kerk, maar hij gaf hem tot drie keer toe de opdracht: Hoedt de kudde!

 

Dr. Jan Hendriks is adviseur kerkopbouw en emeritus hoofddocent gemeenteopbouw aan de Vrije Universiteit. In zijn boekje ‘Kerkvernieuwing ...een uitdaging. Op weg gaan met visie en vertrouwen'. (Uitgeverij Berne 2010, 2e druk 2011) roept hij gemeenteleden op zich niet blind te staren op problemen.